IX Mikrozlot Przewodników Turystycznych PTTK Woj. Mazowieckiego – Relacja

W drugą sobotę maja 2026 r. odbył się IX Mikrozlot Przewodników Turystycznych PTTK
Województwa Mazowieckiego. Do Sochaczewa przyjechali przewodnicy z Łowicza, Płocka,
Radomia, Warszawy, Żyrardowa i Łodzi. Wydarzenie mieliśmy przyjemność zorganizować
we współpracy z Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą oraz ze
Stowarzyszeniem „Nasz Zamek”. Impreza odbyła się pod honorowym patronatem Burmistrza miasta Sochaczewa, Daniela Janiaka.

Długa historia miasta i zabytkowe Kramnice Miejskie

Sochaczew to miasto z długą i ciekawą historią. Choć niewiele wiadomo o jego początkach
to pewne jest, że ślady osadnictwa na tym terenie sięgają późnego paleolitu. Gród na
charakterystycznym wzgórzu zamkowym powstał prawdopodobnie pod koniec XII w. lub na
początku XIII w. a wiąże się to z działalnością Konrada Mazowieckiego. Od tego czasu
miasto przetrwało okresy wzlotów ale i upadków, z których niełatwo się było podnieść. Mimo
to historia miasta porywa, a potwierdził to w trakcie prelekcji o jego losach pan Radosław
Jarosiński, dyrektor Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą. Wykład odbył się
w zabytkowych Kramnicach Miejskich, których klasycystyczny budynek wzniesiono w latach
1828–1833. Kramnice pełniły dawniej funkcję targową, a zaprojektował je Bonifacy
Witkowski, który był również autorem ratusza w Sochaczewie a także w Łodzi, Kutnie,
Łowiczu, Skierniewicach i Górze Kalwarii.

Ruiny Zamku Książąt Mazowieckich nad Bzurą

Podczas zwiedzania Sochaczewa nie mogliśmy pominąć ruin zamku górujących nad doliną Bzury. Pierwszy murowany zamek istniał w tym miejscu już w połowie XIV w. Historię jego powstania, wielokrotnych zmian architektonicznych i wyzwań związanych z ochroną tego cennego zabytku poznaliśmy dzięki panu Łukaszowi Popowskiemu, prezesowi Stowarzyszenia „Nasz Zamek”.  Barwne opowieści pozwoliły wyobrazić sobie układ wnętrz budowli, poznać tajniki pracy służby czy ciekawostki na temat otoczenia zamku.

Sochaczewskie nekropolie i bohaterowie walk nad Bzurą

Sochaczew to miasto wielkich osobistości, wspaniałych bohaterów a także przedstawicieli różnych wyznań. Mogliśmy się o tym przekonać wędrując po sochaczewskich nekropoliach. Na cmentarzu parafialnym pod wezwaniem św. Wawrzyńca poznaliśmy zasługi wielu wybitnych rodzin, w tym Garbolewskich i Tomickich.

Wśród nich Włodzimierz Ignacy Garbolewski – pierwszy komisarz pobocznego urzędu powiatowego w Sochaczewie, który  chętnie wspierał polskich rzemieślników, czy Jan Kapistran Tomicki – uczestnik wojen napoleońskich i powstania listopadowego oraz niepozbawiony ogromnej fantazji dowódca. Jego syn, Władysław, zapisał się w historii miasta m. in. jako pionier mechanizacji rolnictwa. 

Odwiedziliśmy też kwaterę wojenną żołnierzy poległych w czasie walk bitwy nad Bzurą. Miejsce szczególne zajmuje tu mogiła majora Feliks Kozubowski, niezwykle utalentowanego żołnierza, dowódcy II batalionu 18 Pułku Piechoty, który zginął podczas walk o Sochaczew 14/15 września 1939 r. 

Wielokulturowe dziedzictwo: cmentarz muzułmański i żydowski

W trakcie spaceru odwiedziliśmy ważny, ale nieoczywisty punkt na mapie Sochaczewa, tj. cmentarz muzułmański. Pod zabytkowym grobowcem mułły mieliśmy okazję poznać historie związane z obecnością zakaukaskich górali, którzy przybyli tu wraz z carskim namiestnikiem Iwanem Paskiewiczem. Nazwiska rzeczonego mułły nie znamy, a pozostałości dawnego cmentarza  muzułmańskiego zmusiły nas do refleksji nad szacunkiem dla obcej kultury. Rozważania te kontynuowaliśmy obok cmentarza żydowskiego – ważnego punktu na mapie Żydów chasydzkich.

Obecność  społeczności żydowskiej w rejonie Sochaczewa sięga XV w. To tu spoczywa, w charakterystycznym mauzoleum (ohel), Abraham Borsztajn, pierwszy słynny cadyk sochaczewskiej dynastii chasydów, wielki znawca Tory. Dziś ten urokliwie położony cmentarz stanowi miejsce pielgrzymek Żydów z całego świata.

Nierozerwalne związki Sochaczewa z Puszczą Kampinoską

Dla nas, członków Koła Kampinoskich Przewodników Turystycznych PTTK Sochaczew ma szczególne znaczenie – jego losy splatały się z losami Puszczy na wielu płaszczyznach. To miasto po I wojnie światowej odbudowywane z kampinoskiego drewna, połączone z Puszczą torami kolei wąskotorowej. Miasto, przez które wiódł szlak bitewny żołnierzy Armii Poznań i Pomorze, przebijających się po klęsce Bitwy nad Bzurą do Warszawy przez kampinoskie bagna i wydmy. To także miasto, którego mieszkańcy dziś często goszczą na szlakach Kampinoskiego Parku Narodowego. Dlatego organizacja IX Mikrozlotu Przewodników Turystycznych właśnie w Sochaczewie była dla nas ogromną przyjemnością. Przyznamy szczerze, że czujemy ogromny niedosyt, bo jest to miasto skrywające jeszcze wiele zabytków i ciekawych historii, o których nie udało się wspomnieć. Sochaczew warto zatem odwiedzić ponownie, do czego gorąco zachęcamy!

Podziękowania dla partnerów, prelegentów i uczestników

Bardzo dziękujemy:

Panu Danielowi Janiakowi, Burmistrzowi miasta Sochaczew za objęcie naszego wydarzenia honorowym patronatem 

Pracownikom Referatu Kultury i Turystyki Urzędu Miejskiego  w Sochaczewie, w szczególności pani Julii Kuligowskiej, p.o. kierownika, za pomoc w formalnościach związanych z organizacją wydarzenia.

Panu Radosławowi Jarosińskiemu, dyrektorowi Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą  – za lekcję historii Sochaczewa, przeprowadzoną we wnętrzach zabytkowych Kramnic Miejskich oraz Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą. 

Panu Łukaszowi Popowskiemu, Prezesowi Stowarzyszenia „Nasz Zamek” za wykład o dziejach Zamku Książąt Mazowieckich  na pięknym wzgórzu zamkowym.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom, Przewodnikom z Mazowsza i nie tylko, za udział w IX Mikrozlocie!

Autor artykułu: Aleksandra Cygańska

Impreza dofinansowana ze środków Zarządu Głównego PTTK.